अयोध्याकाण्ड
दोहा 202
6 पद
Chaupai1 / 6
सखा बचन सुनि उर धरि धीरा। बास चले सुमिरत रघुबीरा।।
यह सुधि पाइ नगर नर नारी। चले बिलोकन आरत भारी।।
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
सखा (गुह) के वचन सुनकर हृदय में धीरज धरा — रघुवीर का स्मरण करते हुए विश्राम को चले। यह सुधि (समाचार) पाकर नगर के नर-नारी — आर्त (दुखी) होकर देखने चले।
रोमन लिप्यंतरण देखेंरोमन लिप्यंतरण
sakhā bacana suni ura dhari dhīrā. bāsa cale sumirata raghubīrā.
yaha sudhi pāi nagara nara nārī.
अंग्रेज़ी अनुवाद देखेंअंग्रेज़ी अनुवाद
Hearing his friend's words, Bharata took courage in his heart and proceeded to rest, remembering Raghubir. Receiving this news, the men and women of the city.
Chaupai2 / 6
परदखिना करि करहिं प्रनामा। देहिं कैकइहि खोरि निकामा।।
भरी भरि बारि बिलोचन लेंहीं। बाम बिधाताहि दूषन देहीं।।
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
प्रदक्षिणा करके प्रणाम करते — कैकेयी को खूब दोष देते। भर-भरकर नेत्रों में जल लेते — बाम (प्रतिकूल) विधाता को कोसते।
रोमन लिप्यंतरण देखेंरोमन लिप्यंतरण
paradakhinā kari karahiṃ pranāmā. dehiṃ kaikaihī khori nikāmā.
bharī bhari bāri bilocana la
अंग्रेज़ी अनुवाद देखेंअंग्रेज़ी अनुवाद
They circumambulated the spot and bowed. They blamed Kaikeyi endlessly. With eyes full of tears, they gazed.
Chaupai3 / 6
एक सराहहिं भरत सनेहू। कोउ कह नृपति निबाहेउ नेहू।।
निंदहिं आपु सराहि निषादहि। को कहि सकइ बिमोह बिषादहि।।
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
कोई भरत के स्नेह की सराहना करते — कोई कहते राजा ने (राम से) प्रेम निभाया। स्वयं को निन्दते, निषाद (गुह) की प्रशंसा करते — कोई विधि (भाग्य) की गति कह नहीं सकता।
रोमन लिप्यंतरण देखेंरोमन लिप्यंतरण
eka sarāhahiṃ bharata sanehū. kou kaha nṛpati nibāheu nehū.
nindahiṃ āpu sarāhi niṣādahi
अंग्रेज़ी अनुवाद देखेंअंग्रेज़ी अनुवाद
Some praised Bharata's love; some said the king had kept his vow of love. They blamed themselves and praised the Nishad.
Chaupai4 / 6
एहि बिधि राति लोगु सबु जागा। भा भिनुसार गुदारा लागा।।
गुरहि सुनावँ चढ़ाइ सुहाईं। नईं नाव सब मातु चढ़ाईं।।
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
इस प्रकार रात सब लोग जागे — भिनसार (भोर) हुआ, (गंगा पार) गुजरने लगे। गुरु को सुनाकर सुन्दर नावें चढ़ाईं — नई-नई नावें सब ओर।
रोमन लिप्यंतरण देखेंरोमन लिप्यंतरण
ehi bidhi rāti logu sabu jāgā. bhā bhinusāra gudārā lāgā.
gurahi sunāvaṃ caḍhāi su
अंग्रेज़ी अनुवाद देखेंअंग्रेज़ी अनुवाद
In this way, all the people stayed awake all night. At dawn, preparations for crossing began. The Guru was informed and boats were loaded.
Chaupai5 / 6
दंड चारि महँ भा सबु पारा। उतरि भरत तब सबहि सँभारा।।
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
चार दण्ड (समय) में सब पार हो गए — उतरकर भरत ने सबको सँभाला।
रोमन लिप्यंतरण देखेंरोमन लिप्यंतरण
daṃḍa cāri mahaṃ bhā sabu pārā. utari bharata taba sabahi saṃbhārā.
अंग्रेज़ी अनुवाद देखेंअंग्रेज़ी अनुवाद
In four watches, everyone had crossed. Bharata then alighted and looked after everyone.
Doha6 / 6
प्रातक्रिया करि मातु पद बंदि गुरहि सिरु नाइ।
आगें किए निषाद गन दीन्हेउ कटकु चलाइ।।202।।
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
प्रातःक्रिया करके माता के चरण वन्दन कर — गुरु को सिर नवाकर — आगे निषादगण को करके — सेना (कटक) चलाई।
रोमन लिप्यंतरण देखेंरोमन लिप्यंतरण
prātakriyā kari mātu pada baṃdi gurahi siru nāi.
āgeṃ kie niṣāda gana dīnheu kaṭaku
अंग्रेज़ी अनुवाद देखेंअंग्रेज़ी अनुवाद
After performing morning rites, bowing at the mothers' feet and the Guru's, he placed the Nishads ahead and ordered the army to march.