Ayodhya Kand
Doha 28
5 verses
Chaupai1 of 5
जानेउँ मरमु राउ हँसि कहई। तुम्हहि कोहाब परम प्रिय अहई।।
थाति राखि न मागिहु काऊ। बिसरि गयउ मोहि भोर सुभाऊ।।
Show TransliterationTransliteration
jāneuṃ maramu rāu haṃsi kahaī, tumhahi kohāba parama priya ahaī.
thāti rākhi na māgihu kāū, bisari gayau mohi bhora subhāū.
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
राजा हँसकर कहते — (कहा) मर्म (रहस्य) जाना। तुम्हें कोहाब (नाराज होना) परम प्रिय है। थाती (धरोहर) रखकर कभी न माँगा। मुझे भोर (भोला) स्वभाव बिसर (भूल) गया।
Show English TranslationEnglish Translation
The king smiled and said, 'I understand the secret. Being angry is your supreme delight! You kept those boons in trust and never asked for them. I had forgotten, given my simple nature.'
Chaupai2 of 5
झूठेहुँ हमहि दोषु जनि देहू। दुइ कै चारि मागि मकु लेहू।।
रघुकुल रीति सदा चलि आई। प्रान जाहुँ बरु बचनु न जाई।।
Show TransliterationTransliteration
jhūṭhehuṃ hamahi doṣu jani dehū, dui kai cāri māgi maku lehū.
raghukula rīti sadā cali āī, prāna jāhuṃ baru bacanu na jāī.
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
(दशरथ ने कहा) झूठे भी मुझे दोष मत दो। दो के चार माँगकर ले लो। रघुकुल-रीति सदा चली आई — प्राण जाएँ, पर वचन न जाए।
Show English TranslationEnglish Translation
'Even falsely, do not blame me! Ask for two or even four boons and take them. This has always been the way of the Raghu clan: let life depart, but never let one's word be broken.'
Chaupai3 of 5
नहिं असत्य सम पातक पुंजा। गिरि सम होहिं कि कोटिक गुंजा।।
सत्यमूल सब सुकृत सुहाए। बेद पुरान बिदित मनु गाए।।
Show TransliterationTransliteration
nahiṃ asatya sama pātaka puṃjā, giri sama hohiṃ ki koṭika guṃjā.
satyamūla saba sukṛta suhāe, beda purāna bidita manu gāe.
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
(दशरथ ने कहा) असत्य-सम पातक (पाप)-पुंज (राशि) नहीं। गिरि (पर्वत)-सम — कोटिक (करोड़ों) गुंजा (छोटे बीज) कैसे? सत्य — मूल सब सुकृत (पुण्य) सुहावने। वेद-पुराण-विदित — मनु ने गाए।
Show English TranslationEnglish Translation
'There is no heap of sins equal to falsehood. Can millions of berries equal a mountain? Truth is the root of all beautiful merits — the Vedas, Puranas, and Manu have proclaimed this.'
Chaupai4 of 5
तेहि पर राम सपथ करि आई। सुकृत सनेह अवधि रघुराई।।
बात दृढ़ाइ कुमति हँसि बोली। कुमत कुबिहग कुलह जनु खोली।।
Show TransliterationTransliteration
tehi para rāma sapatha kari āī, sukṛta saneha avadhi raghurāī.
bāta dṛṛhāi kumati haṃsi bolī, kumata kubihaga kulaha janu kholī.
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
(दशरथ ने कहा) उस पर राम-सपथ (शपथ) करके आया हूँ। सुकृत (पुण्य)-स्नेह की अवधि (सीमा) रघुराई। बात दृढ़ाकर (पक्की करके) कुमति (दुर्बुद्धि कैकेयी) हँसकर बोली — कुमत (दुष्ट विचार)-कुबिहग (दुष्ट पक्षी) — कुलह (पिंजरा) मानो खोली।
Show English TranslationEnglish Translation
'Moreover, I have sworn by Rama. Rama is the limit of all merit and love.' Strengthening her resolve, the wicked woman spoke with a smile, as if opening the cage of an evil bird.
Doha5 of 5
भूप मनोरथ सुभग बनु सुख सुबिहंग समाजु।
भिल्लनि जिमि छाड़न चहति बचनु भयंकरु बाजु।।28।।
Show TransliterationTransliteration
bhūpa manoratha subhaga banu sukha subihaga samāju.
bhillani jimi chāṛana cahati bacanu bhayaṃkaru bāju.
हिन्दी अर्थ देखेंहिन्दी अर्थ
भूप (राजा) का मनोरथ — सुभग (सुन्दर) बन (वन)। सुख — सुविहंग (सुन्दर पक्षियों) का समाज। भिल्लनी (भीलनी) जैसे छोड़ना चाहती — वचन भयंकर बाज (बाज-पक्षी)।
Show English TranslationEnglish Translation
The king's desire was like a beautiful garden, and his happiness like a flock of lovely birds. Like a savage huntress, she was about to release the terrifying hawk of her words.